آزادی بیان

بیش از چهارصد پرونده‌ی خشونت علیه خبرنگاران بررسی نشده اند

صفی الله پتیانی و ذکر الله مجددی – دانشجویان ژورنالیزم

از شکل گیری رسانه‌ها در زمان امیر شیر علی خان تا اکنون حدود ۱۴۳ سال می‌گذرد. خانواده رسان‌ه های افغانستان نظام‌های مختلف رسانه‌ای را زیر چتر نظام های سیاسی گوناگون سپری کردند. از بدو ظهور رسانه ها تا حال، خبرنگاران فراز و نشیب‌های زیادی را تجربه کردند؛ اما هیچ گاه به شکل ابدی نیست و نابود نشدند و یکسره برای ادای رسالت اجتماعی شان فعالیت نمودند.

در این مدت حکومت‌های مختلف در افغانستان نتوانسته در امر کاهش خشونت ها علیه خبر نگاران نایل آید. در نظام های استبدادی که آزادی بیان و اظهار نظر وجود نداشت با این حال روزنامه‌نگاران زیادی برای روشن کردن افکار عامه ریسک را قبول کردند و کارکردهای چشمگیری انجام دادند. به عنوان نمونه می توانیم به اعضای جنبش مشروطیت نگاهی انداخت که بسیاری شان قربانی آزادی بیان شدند. به مرور زمان رسانه ها بلاخره در دوران حامد کرزی توانستند که جایگاهی والای داشته باشند و روزنامه‌نگاران بتوانند برای انتقال اطلاعات به طور آزادانه فعالیت کنند.

یکی از تحولات عظیم مدنی در افغانستان که همواره حامد کرزی ریس جمهور پیشین، آن را به عنوان یک دست آورد بزرگ حکومت خود قلمداد می کند، آزادی بیان و گسترش رسانه های همگانی است. اما با آن که آزادی بیان حمایت و حق دسترسی به اطلاعات نیز از سوی پارلمان تصویب شده بود باز هم  روزنامه‌نگاران با خشونت دست و پنجه نرم می کردند و تا ‌حال که حکومت وحدت ملی روی کار است، خشونت علیه روزنامه‌نگاران به گونه‌های مختلف صورت می گیرد و این ارقام در دو سال اخیر این حکومت به صورت قابل ملاحظه‌ی افزایش یافته است.

گزارش منتشر شده توسط سازمان های حمایت رسانه های افغانستان نشان می دهد که ۲۰۱۶ بدترین سال برای آزادی بیان و کارمندان رسانه‌ها در افغانستان از سال ۲۰۰۱ به بعد بوده است.

روش ارزیابی

این گزارش محصول پژوهش شماری از دانشجویان دانشکده خبرنگاری دانشگاه رنا است که از پانزده ثور تا آخر جوزا سال روان شمسی تهیه شده است. در این گزارش رویکرد کیفی برای گردآوری داده ها، استفاده شده است. این گزارش برخواسته از گفتگوهای است که با نهاد‌های مدافع خبرنگاران، نهاد‌های مسوول و یکتن از خبرنگاران تهدید شده، صورت گرفته است.

چگونگی دفاع از خبرنگاران

نگرانی که از سوی خبرنگاران و نهادهای حامی خبرنگاران وجود دارد عدم همکاری حکومت در پیگیری قضایای خشونت است. این در حالیست که کمیته رسانه‌ای میان نهاد‌ها ایجاد شد و رییس این کمیته سرور دانش معاون دوم رییس جمهور می‌باشد، اما با این وجود هم اقدامات جدی از سوی حکومت برای بررسی قضایای خشونت صورت نگرفته است. چنانچه مختار وفایی از دولت انتقاد می کند و می گوید که امکانات اساسی برای دفاع و حمایت از خبرنگاران در کنترول دولت است و دولت آن امکانات را به خرج نمی‌دهد. او می افزاید: “دولت مصروف کمیته سازی و کمیسون سازی است و تا هنوز نه پرونده های قتل، جرم و جنایات علیه خبرنگاران را بررسی کرده و نه از ارزشی مانند آزادی بیان به صورت قاطعانه حمایت کرده است و این وضعیت روز به روز وخیم تر می‌شود”.

مدیوتیک افغانستان وظیفه شان را در قبال خبرنگاران، دادخواهی می‌داند که در نتیجه خشونت ها پدید آمده است. این اداره می افزاید: “با همکاری فدراسیون ژورنالیستان و کمیته مصونیت خبرنگاران موارد خشونت‌های ثبت شده دنبال می کنند تا به آن رسیده گی صورت گیرد.

فهیم دشتی هم‌چنان تاکید می کند: “یکی از مسوولیت های ایمانی و وجدانی ما دفاع از حقوق صنفی خبرنگاران افغانستان است… و چگونه باید برای مشکلات خبرنگاران رسیده گی صورت گیرد و نیز دفاع خبرنگاران از تهدیدات است”. او در ادامه بیان می دارد تا زمانیکه تهدید ها رفع نشود این نهاد موارد خشونت ها را مورد پیگرد قرار می دهد اما فهیم دشتی در مورد پیگیری موارد ثبت شده خشونت در این اواخر به صورت عملی چیزی بیان نکرد.

کمیته مصونیت خبر نگاران در دو سال اخیر موارد ثبت شده خشونت را جمع آوری کرده و با حکومت در میان گذاشته تا از سوی مراجع مربوط مورد بررسی قرار گیرد. اما می‌گویند که چهارصدو۱ پرونده خشونت بدون اقدام پولیس باقی مانده و صرفآ ۱۳ مورد در وزارت خارجه قوای ناتو بالای آن بررسی آغاز شده است. این در حالیست که صابر مومند در مورد قضایای بررسی شده می‌گوید که سال پار ۸۰ مورد حادثه را بررسی کرده اند و به ارگان های علمی و قضایی معرفی شده است.

مختار وفایی از نهادهای حامی خبرنگاران اظهار خرسندی می‌کند و می‌گوید: “نهادهای حامی رسانه‌ها در بسیاری مواقع من خود شاهد بودم پس از هر رویداد از خبرنگاران با تمام امکاناتی که دارند حمایت کرده اند و برای خبرنگاران توسعه‌های لازم برای حفاظت از خود شان انجام می‌دهند”.

عملکرد ضعیف ارگان‌های امنیتی

بنابر گفته های منابع در قدم نخست خبرنگاران از سوی مخالفین مسلح و تروریستان مورد خشونت قرار می‌گیرند و در قدم دوم مسولین امنیتی سهم بسزای خود را دارند. اما نظر به تماس های پی هم وزارت داخله حاضر به گفتگو با ما نشدند. یعنی منابع به این باور اند که ارگان‌های امنیتی در خصوص رسیده گی به پرونده خبرنگاران ضعیف عمل می کنند.

پلان ها برای حد اقل رسانی خشونت ها

نهاد‌های مدافع خبرگاران صلاحیت اجرایی ندارند و بنابر گفته‌های فهیم دشتی رییس اتحادیه ژورنالستان: “با دادخواهی از حکومت می‌خواهیم که در میتود درسی پولیس، برخورد پولیس با خبرنگاران را بگنجانند”.

در همین حال صدیق الله توحیدی رییس کمیته خبرنگاران نیز خواستار مراعات به حق دسترسی به اطلاعات و برخورد با خبرنگاران است که به گفته‌ای آن به آینده‌های نزدیک با وزارت اطلاعات و فرهنگ در میان می‌گذارند.

مشکل امنیتی که در این اواخر بیشتر روزنامه‌نگاران را تهدید می کند، موردی است که وزارت داخله باید در مورد تدابیر امنیتی که برای خبرنگاران گرفته شود مواردی را مطرح می کردند؛ این در حالیست که وزارت داخله حاضر به گفتگو نشد.

محدودیت های گزارش

در جریان کار گزارش با یک سلسله محدودیت ها روبرو شدیم که باعث شد از ارایه نتایج مورد نظر مان دور بمانیم:

–       ارایه نکردن پاسخ‌ها مطابق به پرسش و موضوع از سوی وزارت اطلاعات فرهنگ

–       ارایه آمارهای خشونت‌ها به طور متفاوت از سوی نهاد‌های خبرنگاری

–       حاضر نشدن وزارت امور داخله به گفتگو

 

پیشنهاد برای پژوهش بعدی

از دید ما پژوهش بعدی در مورد این که “چرا رسیده گی به خشونت ها علیه خبرنگاران جدی گرفته نمی شود” صورت گیرد. چون تحقیق‌ها در مورد بررسی خشونت ها علیه خبرنگاران صورت گرفته است اما در خصوص رسیده گی و عدم رسیده گی به پرونده خبرنگاران، چیزی نوشته نشده است.